Όχι.-

Όχι.

Δεν μιλάς εύκολα όταν αυτός που σε έχει παρενοχλήσει, έχει παραβιάσει τα όριά σου, είναι αυτός που θεωρητικά καθορίζει τα όνειρά σου.

Δεν μιλάς εύκολα όταν αυτός που έχει υπερβεί τα όρια, είναι ο προπονητής σου.

Δεν μιλάς εύκολα όταν αυτός είναι ο καθηγητής που περιμένεις το τελευταίο «5» στην Σχολή για να περάσεις το εξάμηνο ή για να πάρεις το πτυχίο σου, τελικά.

Δεν μιλάς εύκολα όταν αυτός που σε έχει στριμώξει στη γωνία του σχολείου, επειδή είσαι νεοφερμένος, λέει και κάνει την ζωή σου δύσκολη έως ανυπόφορη.

Δεν μιλάς εύκολα όταν καταλαβαίνεις ότι κάτι δεν πάει καλά, με τον πατέρα της πιο αγαπημένης σου φίλης. Που δείχνει μια υπέρμετρη «αγάπη και στοργή». Και σου κάνει ανήθικες προτάσεις που σε παραλύουν, αλλά είναι ο μπαμπάς της πιο αγαπημένης σου φίλης.

Δεν μιλάς εύκολα  όταν ο εργοδότης σου «κάνει και μια κίνηση παραπάνω», υπερβαίνει καμία φορά τα όρια, αλλά «τι να κάνεις, γίνονται αυτά, συμβαίνουν, είναι στο παιχνίδι».

Δεν μιλάς εύκολα όταν ο θείος από το βάθος του οικογενειανού «κύκλου», από την υπέρμετρη χαρά που σε βλέπει, απλώνει και λίγο χέρι παραπάνω. Και σε σημεία που κανονικά δεν, αλλά επειδή είναι θείος, μπορεί.

Δεν μιλάς εύκολα. Και όχι επειδή είσαι δειλή.

Όχι επειδή φοβάσαι.

Όχι επειδή  πιστεύεις ότι κανείς δεν θα σε πιστέψει.

Αλλά επειδή έχεις μεγαλώσει σε μια κοινωνία που η γυναίκα, παρά τα όσα σημαντικά έχει καταφέρει, παραμένεις γυναίκα. Δηλαδή, εν δυνάμει επιτυχημένη επαγγελματίας αφού σπουδάζεις, εν δυνάμει πανέμορφη με την βοήθεια της επιστήμης, εν δυνάμει η τέλεια μαμά καθότι ο προορισμός της γυναίκας είναι για γίνει μαμά, εν δυνάμει η τέλεια σύζυγος αν θέλει να σώσει τον γάμο της και τον σύζυγο από τις όποιες ατασθαλίες [που για τον άνδρα, «ε άνδρας είναι, θα τις κάνει και τις κουτσουκέλες του].

Και άρα, επειδή ακριβώς γίνεσαι δειλή, φοβάσαι και πιστεύεις ότι κανείς δεν θα σε πιστέψει.

Αυτό το «και γιατί μετά από τόσο καιρό το λες» είναι από τις πιο ανήθικες προτάσεις που μπορεί να πει άνθρωπος σε άνθρωπο.

Γιατί πέρα από γυναίκες και άνδρες, υπάρχει ο κοινός τόπος: ο άνθρωπος.

Κανείς δεν γίνεται να ηδονίζεται βλέποντας άνθρωπο να βασανίζει άνθρωπο.

Όταν συμβαίνει, υπάρχει εμπλοκή.

Κι όταν αυτό συμβαίνει από άνδρα σε γυναίκα, είναι κάτι παραπάνω από ένα «γεγονός». 

Ο βιασμός υπήρχε. Δεν τον ανακαλύψαμε προχθές.

Αυτό που πρέπει να ανακαλύψουμε είναι το γιατί.

Και κυρίως, το να σεβόμαστε απεριόριστα, την ομολογία του.

Γιατί πίσω από κάθε τέτοια ομολογία, κρύβεται ένα τεράστιο τραύμα. 

Και τα τραύματα, για να επουλωθούν, θέλουν φροντίδα. 

Και αυτό μπορεί να πάρει μια ολόκληρη ζωή.

Δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα.

Συγγνώμη κιόλας.

#not

 «3 στις 10 οικογένειες ζουν σε συνθήκες συνωστισμού μέσα στο ίδιο τους το σπίτι».

Σαν ξαφνικά η καραντίνα (λέξη που μισώ πλέον), να αποκάλυψε πράγματα και καταστάσεις.

Λες και δεν ξέραμε πως υπάρχουν οικογένειες 4 και 5 ατόμων (μην πω και παραπάνω) που ζουν σε 40 τετραγωνικά.

Λες και δεν ξέραμε πως υπάρχουν οικογένειες που δεν μπορούν να υποστηρίξουν την τηλεκπαίδευση, γιατί πολύ απλά δεν υπάρχουν τα χρήματα για τον απαραίτητο εξοπλισμό.

Λες και δεν ξέραμε πως υπάρχουν οικογένειες με γονείς άνεργους που στηρίζονται στη βοήθεια συγγενών και φίλων.

Λες και δεν ξέραμε πως μέσα σε τέτοιες συνθήκες η ενδοοικογενειακή βία βρίσκει το καλύτερο έδαφος να ανθίσει και να καρποφορήσει.

Λες και δεν ξέραμε πως ο εγκλεισμός επιβαρύνει ανθρώπους με ήδη επιβαρυμένη ψυχολογική κατάσταση.

Ίσως ο Covid-19 να μην κάνει διακρίσεις και να στοχεύει ανεξέλεκτα.

Ο τρόπος αντιμετώπισης, όμως, ναι. Δεν είναι ο ίδιος. Δεν μπορεί να είναι ο ίδιος για όλους.

3, 2, 1, πάμε: Μεγάλο σπίτι με ξεχωριστά δωμάτια για όλα τα μέλη της οικογένειας, με γρήγορο wifi, ο καθένας το pc του (ή στην χειρότερη περίπτωση, το tablet), όλη η οικογένεια χαρούμενη, γύρω από το γεμάτο καλούδια τραπέζι.

Το νέο πρότυπο διαφήμισης στην εποχή του Covid.

Οι υπόλοιποι που υπολογίζουν μέχρι και το τελευταίο ευρώ, που ζουν σε μια συνεχόμενη κρίση άγχους και πανικού, που δεν μπορούν να προσφέρουν αυτά που είχαν καταφέρει με πολύ κόπο και προσπάθεια, που δεν βρίσκουν την καραντίνα «ως μια καλή ευκαιρία για αυτοπροσδιορισμό, αυτοεξερεύνηση, για νέα χόμπυ κλπ», αυτοί παίζουν σε άλλη διαφήμιση.

Αλλά δυστυχώς, είναι από αυτές που είναι ακατάλληλες για προβολή.

Πάντα επίκαιρο.

η δική μου αίθουσα του θρόνου

Μαμά-Μπαμπάς. Ένα κοκτέιλ που αποτελεί την πρώτη ύλη. Τουλάχιστον, στις περισσότερες περιπτώσεις, διότι πάντα και για όλους υπάρχουν οι εξαιρέσεις.

Για μένα ξέρω ότι είμαι ένα πολύ γερό κράμα και από τους δύο. Η πρώτη μου ύλη είναι πολύ γερή, ανθεκτική, με αρκετές ομοιότητες και μεγάλες διαφορές, ταυτόχρονα.

Το είχα καταλάβει από νωρίς αυτό τον ιδιαίτερο συνδυασμό. Και ήξερα ότι μάλλον θα υπήρχαν στιγμές που θα μου έκανε την ζωή αρκετά δύσκολη (έως πολύ), σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά και πολύ εύκολη, σε άλλες.

Σήμερα η μέρα ανήκει δικαιωματικά στον μπαμπά. Στον άνθρωπο που μου έμαθε όσα εκείνος έκανε πράξη.

Τίποτα θεωρητικό. Αξίες, αρχές, προβληματισμούς, ιδέες, αναθεωρήσεις, αναπροσαρμογές, επανεκκινήσεις, όλα μέσα από την ίδια του ζωή, μέσα από τις δικές του επιλογές.

Αυστηρός σε πράγματα όχι συνηθισμένα. Ανοικτός σε θέματα όχι και πολύ αναμενόμενα. Μαζί μου σε αλλαγές, σε νέες αρχές. Λίγο επιφυλακτικός σε όσα κατά καιρούς με κρατάνε στάσιμη.

Αυτός που με έμαθε να λατρεύω και να εκτιμώ το καλό κρασί, «έφτασες στην ηλικία που coca cola στο τραπέζι πλέον όχι». 

Αυτός που με έμαθε η μουσική να γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μου, παίζοντας ώρες ατελείωτες παρτιτούρες με τα άπαντα των Beatles, για αρχή, και να ερωτεύομαι τις «αλλαγές» και να αγαπώ το μπάσο. Α, και να εξασκηθώ στην αποστήθιση χιλιάδων στίχων.

Αυτός που μαζίτου έχω κάνει πολλά ναυτικά μίλια σε ιστιοπλοϊκά στο Αιγαίο, πάντα με «σεβασμό στη θάλασσα» και έχω δει εικόνες που έχουν καταγραφεί για πάντα.

Αυτός που πριν μου ζητηθεί να αποφασίσω κάτι «θα λες “θα το σκεφτώ και θα σας απαντήσω”».

Αυτός που το «σκέψου το λίγο ακόμα και αν τελικά καταλήξεις στην ίδια απόφαση, μαζί σου», ήταν το απόλυτο πράσινο φως.

Αλλά και αυτός που το «δεν συμφωνώ αλλά για ό,τι χρειαστείς, εδώ είμαι», ήταν το δικό μου πράσινο φως, φορώντας ζώνη ασφαλείας γερή όμως.

Οι σχέσεις με τους γονείς δεν είναι στρωμένες με ροδοπέταλα. Είναι όπως όλες ο υπόλοιπες σχέσεις της ζωής. Με τις ευκολίες και τις δυσκολίες. Με τις διαφορές και τις ασυμφωνίες. 

Δεν είναι αλάνθαστοι. Διότι είναι άνθρωποι με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, τις αδυναμίες τους, τα κολλήματά τους, τις δυσκολίες τους.

Όσο είμαστε μικροί, είναι οι ήρωές μας. Αυτοί που έχουν λύσεις για όλα, απαντήσεις για όλα.

Όσο μεγαλώνουμε, η σχέση γίνεται ισότιμη. Ο σεβασμός, η εκτίμηση είναι  ζητούμενο και από τις δυο πλευρές. 

*Ενηλικίωση νομίζω λέγεται αυτό.

Όσο είμαστε μικροί, τους τοποθετούμε σε έναν πολύ ωραίο εντυπωσιακό θρόνο. 

Όσο μεγαλώνουμε, τους «εκθρονίζουμε» από αυτόν και τους τοποθετούμε σε έναν άλλον, πιο ρεαλιστικό αλλά και πιο σπάνιο. Αυτόν της καρδιάς. Συνειδητά πια. Όχι επειδή είναι η μαμά και ο μπαμπάς. 

Για τον δικό μου μπαμπά, ο θρόνος αυτός του αξίζει δικαιωματικά.

Εδώ και 72 χρόνια που συμπληρώνονται σήμερα. Αισίως.

Και με τι άλλο θα μπορούσα να κλείσω;...

παραμονή αναμονής

Τα Χριστούγεννα είναι ίσως η πιο αγαπημένη εποχή όλου του πλανήτη. Ακόμα και οι πιο περίεργοι, παράξενοι, γκρινιάρηδες, μονίμως κακόκεφοι άνθρωποι, θυμούνται πώς είναι να χαμογελάς.

Κι η παραμονή των  Χριστουγέννων είναι η προετοιμασία για την μεγάλη παραμονή της Πρωτοχρονιάς. 

Περνώντας τόσες μέρες με το στολισμένο δένδρο, μου ήρθε από τώρα η σκέψη για τα δώρα, τον Άγιο Βασίλη κ.λπ. 

Δεν θυμάμαι μέχρι πότε πίστευα στον Άγιο Βασίλη. Ούτε κι αν πίστευα στην πραγματικότητα. Από πολύ νωρίς είχα καταλάβει ότι τα δώρα στο δένδρο τα έβαζε η μαμά, ο μπαμπάς, ο παππούς, η γιαγιά. Ίσως κατόπιν μιας συνεννόησης με τον ειδικό αυτόν "άγιο", (που ως γνωστόν είναι και ξενόφερτος κλπ.) , φυσικά, τα πολύ πρώτα χρόνια της ζωής μου. 

Για αυτό και οι συμφωνίες "αν ήσουν/είσαι/θα είσαι καλό παιδί" δεν έπιαναν τόπο. Για αυτό και δεν γίνονταν. Μα θα μπορούσε ποτέ κανείς να δεσμευτεί για κάτι τέτοιο; Ζωή χωρίς σκανταλιές; Χωρίς μικροζημιές; Καθόλου εφικτό.

Το μεγάλο στοίχημα ήταν να έπαιρνα τα δώρα παρά τις όποιες ατασθαλίες. Παρά τις όποιες αναστατώσεις είχα φέρει όλη την χρονιά. 

Και έτσι γίνονταν τα πράγματα. Άνευ όρων δώρα κι άνευ όρων αγάπη. Κι προφανώς το δώρο μπορούσε να είναι το οτιδήποτε. Για να μην πω ότι το περιτύλιγμα και μόνο, ήταν αρκετό. Λίγη σημασία είχε τί κρυβόταν μέσα.

Βέβαια, μεγαλώνοντας τα πράγματα λίγο άλλαξαν. Το περιτύλιγμα άρχισα να το βλέπω με χαρά μεν, αλλά και λίγο διστακτικά, με φόβο τί μπορεί να κρύβει το περιεχόμενο. Αλλά όχι στα πραγματικά δώρα. Στα άλλα. Αυτά που «λέγονται», «παρουσιάζονται», «αναγγέλονται».

Τα πραγματικά δώρα δίνονται άνευ όρων. Όπως κι η αγάπη.

Υπάρχουν τόσα εκατομμύρια πράγματα με εκατομμύρια όρους στη ζωή, ας υπάρχει και κάτι άνευ. 

Δεν θα μπορούσε να λείπει κι ένα soundtrack, βέβαια. 

Ένα από τα πιο λατρεμένα κλασικά τραγούδια. Ταιριάζει πολύ με το δένδρο, τα δώρα, την αγάπη. Και με ένα ποτήρι κρασί. Και με ένα μελομακάρονο. Έτσι για καλό.

Άνευ όρων πάντα. 

εξάγεται η μνήμη;

Μούσα: κατά το Λεξικόν του Σ. Δ. Βυζαντίου η λέξη προέρχεται (ή έχει την ίδια ρίζα) είτε α) από το ρήμα μάω/μάομαι ή μαίομαι που σημαίνει: «προσπαθώ επιμόνως, επιθυμώ με σφόδραν έφεσιν, κινούμαι με ορμή προς τα εμπρός, ζητώ, ερευνώ, αναζητώ και εν γένει προθυμούμαι», είτε β) από το ουσιαστικό μύθος που σημαίνει, ανάμεσα σε άλλα: «λόγος (προφορικός), ομιλία, συνομιλία, όμως και: διήγηση (ή και αφήγηση)». Επιπλέον σημαίνει: «λόγος ενδιάθετος, σκοπός, λογισμός». Πολύ σπάνια σημαίνει και: «στάσις και θόρυβος» ενώ τις περισσότερες φορές σημαίνει: «την πλαστήν ή αλληγορικήν ή αναφερομένην εις την σκοτεινήν ιστορίαν των αρχαιοτάτων χρόνων διήγησιν».

Μουσείον: ο χώρος που λατρεύονται οι Μούσες. Δηλαδή όλα τα παραπάνω.

Ένα μουσείο δηλώνει σκοπό, επίμονη προσπάθεια, ζήτηση, διερεύνηση, διάθεση. Κυρίως, όμως, δηλώνει αυτό που είναι: μύθος και λόγος, δηλαδή διήγηση αλληγορική (μύθος) και διήγηση αναλογική (επιστήμη).  

Δηλαδή, με λίγα λόγια, το μουσείο είναι μάθηση και μνήμη. 

Μήπως όμως και κάτι παραπάνω από αυτό; 

Ναι. Το μουσείο είναι και κοινωνικές σχέσεις. Έχουν ανθρωπολογικό χαρακτήρα. Οι ανθρωπολόγοι τα ονομάζουν «αρχεία υλικού πολιτισμού» ή «υλική έκφραση του πολιτισμού». 

Τί άλλο είναι το μουσείο;

Είναι και  ένας μαγικός κόσμος. Στην κυριολεξία. Τα αντικείμενα εκεί εκτίθενται σε έναν τρισδιάστατο  χώρο που περιλαμβάνει και το αντικείμενο και τον παρατηρητή/επισκέπτη. Προέρχονται από το παρελθόν και αυτό σημαίνει ότι ο επισκέπτης που τα βιώνει στον τρισδιάστατο χώρο πρέπει με κάποιον τρόπο να διασχίσει ένα φράγμα, ένα όριο μεγαλύτερο ή μικρότερο, περισσότερο ή λιγότερο αποτρεπτικό. Ταυτόχρονα όμως πρέπει να υπερβεί ένα εμπόδιο: τη νεκρή ζώνη ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν και μπει στο ταξίδι του χωροχρόνου.

Αν αυτό δεν είναι μαγεία, τί είναι; 

Δεν υπάρχουν μόνο αρχαιολογικά Μουσεία. Υπάρχουν και Λαογραφικά και Ανθρωπολογικά και Σύγχρονης Τέχνης και Νομισματικά και Κεραμικής και Design  και πολλά ακόμα, αφού καθρεφτίζουν όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Μέχρι και Πολεμικό Μουσείο υπάρχει.

Και φυσικά, υπάρχουν παντού στον κόσμο.

Το εξοργιστικό, άκρως προκλητικό και προσβλητικό νομοσχέδιο «Αναδιοργάνωση του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων και μετονομασία του σε Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων», που με λίγα λόγια μετατρέπει το πολιτιστικό αγαθό σε προϊόν, και το οποίο παρέχει την δυνατότητα εξαγωγής αρχαίων για 25+25 χρόνια, πέρασε στα ψιλά γράμματα, παρακάμπτοντας την Ελληνική Αρχαιολογική Εταιρεία, Μουσειολόγους, Εθνολόγους και άλλες επιστημονικές ειδικότητες που δουλεύουν για τα μουσεία. 

Η δικαιολογία ότι «από το να μένουν στις αποθήκες γιατί να μην τα κάνουμε εξαγωγή» είναι σχεδόν ανήθικη.

Σας έχω νέα. 

Για τους επιστήμονες (αρχαιολόγους, μουσειολόγους, ανθρωπολόγους κ.λπ.), δεν υπάρχουν άχρηστα αντικείμενα. Είναι όλα σημαντικά.

Επίσης, στις αποθήκες των μουσείων δεν φυλάσσονται τα «άχρηστα» ή τα «περισσευούμενα». 

Όχι. Τα υπάρχοντα στις αποθήκες βγαίνουν και στις αίθουσες, καθότι ως γνωστόν, οι εκθέσεις στα μουσεία ανανεώνονται.

O George Orwell έγραφε πως «αυτός που ελέγχει το παρελθόν ελέγχει και το παρόν, κι αυτός που ελέγχει το παρόν, ελέγχει και το παρελθόν». Το μουσείο είναι κατασκευαστής μνήμης και ιστορίας. Κατασκευαστής πολιτιστικής ταυτότητας.

Τα μουσεία δεν είναι μαυσωλεία. 

Δυστυχώς στο σχολείο ποτέ κανείς δεν μου το είπε αυτό. 

Ευτυχώς το ανακάλυψα μόνη μου.

Το brand name μιας χώρας (για να μιλήσω και με εμπορικούς όρους), οποιασδήποτε χώρας, οποιουδήποτε πολιτισμού, δεν είναι τα ιστορικά αντικείμενα, από μόνα τους. 

Είναι ο σεβασμός που έχουν οι άνθρωποι για αυτά. 

Και σε αυτό, δυστυχώς, έχουμε αποτύχει.

Και επισήμως πλέον.

Με νόμο.

Βιβλιογραφία

Ελεωνόρα Σκουτέρη-Διδασκάλου, Λαογραφικά μουσεία, πολιτισμική ταυτότητα, ιστορική μνήμη

Σ.Δ. Βυζάντιος, Λεξικόν Ελληνικόν (Α΄ έκδ. 1851)

M. Ames, Museums, the Public and Anthropology, 1986

η αριθμητική της ανάγνωσης

Madeline Gins. Αμερικανίδα ποιήτρια, φιλόσοφος και αρχιτέκτονας. Σε ένα από τα αριστουργήματά της, το Word Rain, το 1969, μεταξύ άλλων αναλύει τον μαθηματικό τύπο που κρύβεται πίσω από την λειτουργία της ανάγνωσης, μιας οποιασδήποτε σελίδας που αποτελείται (τυπικά) από 300 λέξεις.

Η ανάγνωση ποτέ δεν ήταν μια απλή υπόθεση.

Ιδού και η απόδειξη:

(από το πρωτότυπο)

P= Page W=Word A=Attention G=a Group of Words

P=300W

P + A = A(G) + 300W - G

In order for P to be read we must have the situation of P - P brought about by A. This would enable us to consider the operation complete and turn the page.

G = 3W

P + A = A (3W) + 300W - 3W

P + A = 3WA = 297W

A = 3WA + 297W - P (P = 300W)

A = AWA - 3W

The operation can continue iff* (*if and only if)

A = A² = A³

(A²) - A = 3WA - 3WA²

iff A³ = A²

then

A³ = A³ (3W - 3W)

100 A³ = 100 A³ (3W-3W)

*100 A³ = A³ (300W-300W) or (P - P)

The Page Has Been Read.

Tom Barman, ποιά είναι η δική σου αριθμητική θεωρία;

ταξίδι-αστραπή στην άλλη άκρη της Γης...

Θυμάμαι την κλασική διαφήμιση τα καλοκαίρια με τον «Εσκιμώο» για την μάρκα με το παρόμοιο όνομα.

Ποτέ δεν την βρήκα πετυχημένη. Περισσότερο με θύμωνε παρά με διασκέδαζε. Ίσως επειδή παρουσίαζε μια καρικατούρα χασκογελούσα, που έπρεπε να φαίνεται «διαφορετική», για να πείσει. Και συνήθως στο κάδρο υπήρχε και άλλος ένας «κανονικός» άνθρωπος, για να γίνει πιο έντονη η διαφορετικότητα.

Τον «Εσκιμώο» τον ξαναβρήκα μπροστά μου σε ένα από τα μαθήματα Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Α.Π.Θ, στα πλαίσια των σπουδών μου στην Αρχαιολογία.

Και τον γνώρισα αρκετά. Και τον βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίπτωση. Αυτόν και τον πολιτισμό του, τον χώρο και το περιβάλλον του, όπως και  την τάξη του κόσμου του.

Το Petit Robert, καταρχήν αναφέρει: «Οι Εσκιμώοι, συγγενείς των Αλεούτιων της Σιβηρίας, ξεχωρίζουν για τα μογγολικά τους χαρακτηριστικά, το μικρό ύψος, τα μαύρα σκληρά μαλλιά και τα μικρά τους πόδια και χέρια. Κατοικούν στην αρκτική και υπο-αρκτική ζώνη της Γροιλανδίας, του Καναδά και των ΗΠΑ (Αλάσκα). Ο πληθυσμός τους είναι μόλις 50.000. Οι κυριότερες διάλεκτοι της εσκιμο-αλεούτιας γλώσσας είναι η ίνουπικ και γίουπικ. Κυνηγούν και ψαρεύουν στην τούντρα, που μένει παγωμένη εννιά μήνες. Κατοικούν σε ιγκλού, καλύβια και σκηνές. Είναι ανιμιστές και πιστεύουν στον σαμανισμό. Οι περισσότεροι έχουν εκχριστιανισθεί».

Έχω νέα. 

Καταρχήν οι «Εσκιμώοι» δεν ονομάζονται έτσι. Το πραγματικό τους εθνωνύμιο είναι Ίνουιτ. Τί σημαίνει Ίνουιτ; Σημαίνει «Άνθρωποι» (Ίνουκ σημαίνει το ανθρώπινο ον).

Κατά δεύτερον, οι άνθρωποι αυτοί δεν είναι χαμένοι στα πέρατα του κόσμου (με την έννοια της απομόνωσης και της περιθωριοποίησης). Όχι. Υπάρχει η Νούναβουτ, η αναγνωρισμένη πατρίδα τους στον Καναδά.

Κι άλλα νέα. 

Οι Άνθρωποι λοιπόν αυτοί, οι τόσο «ξένοι» σε εμάς, πιστεύουν πως ο κόσμος δεν υπάρχει αν δεν ανακαλυφθεί, αν δεν φανερωθεί σε αυτούς που προσπαθούν να τον κατακτήσουν με το βλέμμα, με τον λόγο ή με τις πράξεις τους. 

Δηλαδή, σκέφτονται. Ναι.

Άλλη «απορία». Μα πώς μπορούν και ζουν άνθρωποι σε τέτοιο περιβάλλον;

Για τον δυτικό, λεγόμενο, πολιτισμό, που εδώ και αιώνες έχει ταυτίσει το «περιβάλλον» με κάθε λογής καρπούς και ζώα σε ανθισμένους καταπράσινους παραδείσους, το απέραντο κατάλευκο τοπία της Αρκτικής μοιάζει σχεδόν με άρνηση του περιβάλλοντος.

Ακολουθούν συγκλονιστικά νέα.

Τα καλοκαίρια είναι σύντομα, αλλά φέρνουν υπέροχη ανθοφορία της τούντρας και την ανάπτυξη τόσο των μόνιμων όσο και των ημιμόνιμων ζώων που την κατοικούν. Οι χειμώνες είναι ατέλειωτοι, φοβερά κρύοι και επιβαρύνουν πολύ τις ικανότητες των κατοίκων της Αρκτικής για επιβίωση. Στη ζώνη της τούντρας οι θερμοκρασίες κυμαίνονται από 10 έως -60 βαθμούς Κελσίου. 

Το χειμωνιάτικο τοπίο διακόπτεται από τις κινούμενες μορφές ζώων και ανθρώπων και από τα ίγκλου. Η ιδιότητα του πάγου να συγκρατεί στρώματα παγιδευμένου αέρα και να λειτουργεί ως μονωτικό είναι σημαντική και για τους ανθρώπους και για τα ζώα που βρίσκουν καταφύγιο σε κοιλώματα του πάγου ή κάτω από αυτόν.

Την άνοιξη, όμως, εμφανίζονται δροσερά λιβάδια με βρύα και λειχήνες, χόρτα, χαμόδεντρα και θάμνοι με μούρα. 

Ναι, οι Ίνουιτ ξέρουν και τα μούρα.

Οι Άνθρωποι αυτοί ζουν κυριολεκτικά στα όρια της Οικουμένης. Προσάρμοσαν δημιουργικά τον τρόπο ζωής τους στο τραχύ περιβάλλον της Αρκτικής. Δεν προσπάθησαν να κάνουν το αντίστροφο. Αυτό είναι μανία και χαρακτηριστικό των δυτικών ανθρώπων. Των «πολιτισμένων».

Η επικοινωνία τους με τη φύση είναι άμεση και η σχέση τους με αυτήν χαρακτηρίζεται από την μετρημένη ανθρώπινη παρέμβαση στο περιβάλλον. Η φύση ως πραγματικότητα και ως έννοια διατρέχει τον πολιτισμό τους.

Μα έχουν πολιτισμό οι Ίνουιτ;;

Είδηση βόμβα.

Έχουν Μύθους, Αφηγήσεις που απεικονίζονται στα φυλαχτά τους. 

Έχουν Θεωρίες και αντιλήψεις για την ζωή. Πιστεύουν πως η σκέψη βρίσκεται εκτός, έξω από τον άνθρωπο. Η ίδια λέξη σημαίνει σκέψη και έξω, εξωτερικός κόσμος: η σκέψη, η πνοή, η ανάσα, η ψυχή ταυτίζονται με τον αέρα, τον καιρό, τον ουρανό, τον κόσμο, το σύμπαν.

Έχουν Γλώσσα. Ινούκτιτουτ είναι η γλώσσα των Ίνουιτ του Καναδά. Αποτελείται από αρκετές διαλέκτους που συγγενεύουν με άλλες που ομιλούνται στην Βόρεια Αλάσκα και την Γροιλανδία.

Έχουν Ταφικά Έθιμα. Όταν κάποιος πέθαινε, τοποθετούσαν δίπλα στο σώμα του τα σπουδαιότερα σύνεργά του: το έλκηθρο ή το καγιάκ. Σπάνια έσκαβαν τάφους, επειδή ακόμα και το κατακαλόκαιρο, το έδαφος μένει παγωμένο λίγα εκατοστά κάτω από την επιφάνεια. Το καλοκαίρι τύλιγαν το σώμα του νεκρού με δέρματα και το άφηναν πάνω στη γη ή το σκέπαζαν με σωρό από πέτρες. Το χειμώνα παράχωναν τα σώματα στον πάγο. Ο χώρος που καθοριζόταν ως «νεκροταφείου» σήμαινε ταυτόχρονα και την μετακίνηση, έστω μικρή, λίγο παραπέρα για να παραμείνει ο χώρος ιερός και άθικτος.

Έχουν Αρχιτεκτονική. Στα δικά τους μάτια τα ίγκλου είναι σύνθετα, πολύπλοκα, πολυδιάστατα. Αλλάζουν συνεχώς σχήμα, όπως τα σύννεφα στον ουρανό. Το ίγκλου διαιρείται κάθετα σε δύο χώρους: προς τη μεριά της εισόδου το νάτικ, χώρος υποδοχής και τοποθέτησης αντικειμένων και το ίκλικ, χώρος διαμονής, ύπνου, ξεκούρασης. Ενίοτε υπάρχουν και βοηθητικοί χώροι είτε ενσωματωμένοι μέσα στο ίγκλου είτε χτισμένοι ως παραρτήματα.

Και το καλύτερο για το τέλος.

Είναι και χορευτές καταπληκτικοί. Μοιράζονται τις στροφές, μοιράζονται τους ρυθμούς. Ο χορός έχει σαφείς αναφορές στον συμβολισμό του κυνηγιού, αρχίζει με αργό ρυθμό που σιγά σιγά κλιμακώνεται. Εκθέτουν το προσωπικό τους στυλ και την υπεροχή τους «με σεμνότητα, για να μην θίξουν τους άλλους».

Οι Ίνουιτ φτιάχνουν τον κόσμο τους και φτιάχνονται απ’ αυτόν, αφού τον ελευθερώνουν με τον λόγο, όπως ο γλύπτης ελευθερώνει με το κοπίδι από την πέτρα τη ζωή που κρύβεται μέσα της.

«Κρατάει την πέτρα στα χέρια: “Ποιός είσαι;” ρωτάει. “Τί κρύβεται εκεί;”. Και αγγίζοντάς την αναφωνεί: “Α, να την, μια φάλαινα!”. Ήδη κρατάει στα χέρια μια φάλαινα, και είναι η τέχνη αυτών των επιδέξιων χεριών που θα την βοηθήσει να προβάλει μέσα από την ύλη, για να αρχίζει να ζει – ό,τι και αν σημαίνει αυτό».

Η πέτρα που γίνεται φάλαινα δεν είναι πράγμα. Είναι πράξη. Είναι πράξη ζωής, όπως το τραγούδι. 

«Τα τραγούδια είναι σκέψεις. Σκέψεις που βγαίνουν με την ανάσα των ανθρώπων, όταν συγκινούνται από τις μεγάλες δυνάμεις και δεν τους φτάνει πια η συνηθισμένη ομιλία».

Ίσως, για να μην πω σίγουρα, ο ωραιότερος και πιο συγκινητικός ορισμός για το τί σημαίνει τραγούδι. 

Δεν ξέρω αν η διαφήμιση εκείνη παίζεται ακόμα. 

Ξέρω όμως γιατί, τελικά, δεν την βρήκα ποτέ αστεία. Ή έστω, χαριτωμένη.

Βιβλιογραφία:

Boas Franz, The Central Eskimo, 1964

McMillan Alan, Native Peoples and Cultures of Canada, 1995

Williams Stephen, The Inuit Today, 1985